Een brief uit 1888

Zomaar tussen allerlei foto’s vind ik een verjaardagsbrief van Wout aan haar zus Chris, die nog thuis woont in Werkendam. Gedateerd: 17 maart 1888. Grappig dat die bewaard is gebleven, want er staan geen schokkende zaken in.

Waarover schreef ze zoal?

Gelukwenschen
Deze brief is geschreven op haar verjaardag. Je zou toch denken ‘dan komt hij toch te laat?’ Want het was geen Amsterdamse stadspost, waar 4x per dag de postbode langs kwam, maar hij moest 80 kilometer verderop in Werkendam bezorgd worden.
Blijkbaar was dat toen geen issue, want ze meldt dat Henri de volgende dag niet zal komen en verwacht dat dit bericht op tijd komt.

Aha: toentertijd ging de post met de trein mee, waar postbeamten in hun eigen wagon zo hun problemen hadden. Hoogesteeger: Ze moesten zich voortdurend haasten, want ‘is men op de verschillende stations niet klaar, dan ondergaat de correspondentie eene groote vertraging. Daarenboven wordt men doof door een aanhoudend gekletter en gefluit; nù grijpt men zich krampachtig vast om niet van de beenen te gaan, dàn wordt men vergast op eene lamp die u om de ooren komt vliegen of den inktpot, die zijn evenwigt verliezende, al de brieven in den rouw dompelt.’ 

Haar man
Henri gaat de volgende dag dus niet naar Werkendam: ‘hij heeft te veel werk, vooral daar hij de volgende week weer op stembureau moet zijn.’
Inderdaad: er zijn in maart 1888 Tweede Kamer verkiezingen geweest en het kabinet Mackay is op 21 april aangetreden. Maar er mochten maar rond de 100.000 mannen stemmen (geen vrouwen, arbeiders noch het grootste deel van de burgerklasse), dus zo lang hoefde het tellen toch niet te kosten? Of zou het hier over iets anders gaan?

Aha: in die tijd was er een ‘districtenstelsel’. Parlement.com schrijft: om te worden gekozen, diende je in een district de absolute meerderheid te halen. Als bij verkiezingen drie of meer personen kandidaat waren en geen van hen een meerderheid kreeg, was een tweede ronde nodig tussen de twee kandidaten die de meeste stemmen hadden behaald. …
De indeling in districten was (en is) een politiek gevoelig onderwerp, want de demografische samenstelling had grote invloed op de ‘politieke kleur’ van het district. Er werd wel gesproken van kiesrechtgeografie of ‘Gerrymandering’. Dit laatste verwees naar de Amerikaanse politicus Elbridge Gerry, die een meester was in het zodanig indelen van districten, dat het voor zijn partij het gunstigst was. De grenzen van districten kronkelden als een salamander.

Verkiezingen 1888 verkort
Kennisgeving in krant van 22 februari 1888

Henri was een van de leden van ‘het Bureau van de Stemopneming’ voor de verkiezingen. De verkiezing van 6 maart bracht geen compleet uitsluitsel, dus er was een herstemming nodig voor één (van de negen) lid: of mr. J.D. Veegens of mr. W.H. de Beaufort. De Beaufort won.

Verkiezing 1888 hertelling alg handelsblad 13 maart

Kinderzaken
Wellicht had Wout het te druk gehad om eerder te schrijven. Haar vier maanden oude dochtertje ‘was erg lastig, ze heeft pijn in haar mondje, men kan ’t zien aan haar opgezet rooden wangetjes. A.s. Woensdag moet ze ingeënt worden, ik hoop maar dat ze dan aan hare armpjes ook niet te veel pijn zal hebben. Ze ziet er overigens heerlijk uit ….’

Hacke Wout en Woutje
Ha, er werden dus toen reeds kinderen ingeënt. Dat was waarschijnlijk tegen pokken, want toentertijd waren er nog geen andere vaccins. Eind 19e eeuw werden vaccins tegen cholera en tyfus ontwikkeld.
Het Rijksvaccinatieprogramma startte in 1957…

‘Ik heb deze week een allerliefst boezelaartje van Nicht Josina gekregen, ’t is een snoeperig modelletje en ’t staat haar allerliefst’.
Een boezelaartje is een ‘overslagschortje’.

Personeel
Afgelopen donderdag was er een erg gezellig diner geweest met zestien gasten. Alleen: ‘het was nogal vervelend met de keukenmeid, want zoo’n … (onleesbaar) heb je nooit gezien, ze loopt aldoor rond als een halve gek; gewoon eten gaat nogal, gelukkig dat ’t maar tot Mei is, ik heb dan een meisje van 26 jaar gehuurd, dat er op het oog nogal aardig uitziet.’
‘Mina bevalt mij tot nog toe best, ze is allerliefst met het kind, ik hoop maar ze zoo zal blijven en ze niet te gauw zal trouwen’.

Bezoek
Jeanne Backer logeert bij Wout, ‘ze is erg gezellig, ik denk ze tot vandaag over 8 dagen blijft’. En: ‘Gisteren kregen we een bezoek van Arie Sigmond en Marie Gritters, ik was uit, dus heb hen niet gezien’.
De naam ‘Arie Sigmond’ komt diverse malen voor in Werkendam, inclusief een die in 1915 burgemeester van Werkendam werd.

Wout besluit met ‘maar nu ga ik eindigen, ’t is koffietijd …’

En waar haar ouders nu, juist op haar verjaardag, heen waren, blijft vooralsnog een vraag.

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *